خير دنيا و آخرت با دانش است و شرّ دنيا و آخرت با نادانى.                                                            طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است. خداوند جويندگان دانش را دوست دارد.                                                          فضاى هر ظرفى در اثر محتواى خود تنگ‏تر مى‏شود مگر ظرف دانش كه با تحصيل علوم، فضاى آن بازتر مى‏گردد.                                                           زكات دانش، آموزش به كسانى كه شايسته آن‏اند و كوشش در عمل به آن است.                                                            بهترين علم آن است كه مفيد باشد.                                                            هر كس براى خدا دانش بياموزد و به آن عمل كند و به ديگران آموزش دهد، در ملكوت آسمانها به بزرگى ياد شود.                                                            و گويند: براى خدا آموخت و براى خدا عمل كرد و براى خدا آموزش داد.                                                           به راستى كه دانش، مايه حيات دل‏ها، روشن كننده ديدگان كور و نيروبخش بدن‏هاى ناتوان است.                                                                  از حقيقت ايمان اين است كه حق را بر باطل مقدم دارى، هر چند حق به ضرر تو و باطل به نفع تو باشد و نيز از حقيقت ايمان آن است كه گفتار تو از دانشت بيشتر نباشد.                                                                            آگاه باشيد كه دانش آينده، اخبار گذشته و درمان دردهايتان و نظم ميان شما در قرآن است.                                                                   انسان بلند مرتبه چون به فهم و دانايى رسد، متواضع مى شود.                                                                      علم گنج بزرگی است که با خرج کردن تمام نمی شود.                                                                      علم میراث گرانبهائی است و ادب لباس فاخر و زینتی است و فکر آئینه ای است صاف.

کتاب اخلاق نگارش

akhlaqe-negaresh
در سده‏هاى گذشته، نگارش كتاب در باره دستور زبان فارسى چندان محلّ اعتنا نبود. در عصر حاضر، با رونق گرفتن نويسندگى، به اين مهم اهتمام شد و چندين كتاب به قلم آمد. يك چند نگذشت تا آشكار گرديد كه با دستور زبان هم نمى‏توان نويسنده پرورد. آنگاه چاره‏اى ديگر انديشيده و كتابهايى در باره آيين نگارش نوشته شد؛ كارى كه در گذشته نمونه نداشت. امّا اكنون آشكار شده است كه اين دو نيز براى نويسندگى بسنده نيست و تدبيرى ديگر بايد و «الجنون فنون.» بابى را كه اين نويسنده پيشنهاد مى‏دهد، اخلاق نگارش است و متضمّن مباحثى كه در كتابهاى آيين نگارش بررسيده نمى‏شود. در اين باب، سخن از كلمه و جمله و نثر و زبان و ادبيّات نيست، سخن از اخلاق و فرهنگ و اصولى است كه نوشته را بهداشتى و پاكيزه و سنجيده مى‏كند.
در اخلاق نگارش، سخن از «آداب نويسندگى» و «فرهنگ نگارش» است؛ يعنى از شايستها و ناشايستهاى اخلاقى در نويسندگى، و بايدها و نبايدهاى فرهنگى آن. موضوع آيين نگارش، «ادب درس» است و موضوع اخلاق نگارش، «ادب نفس». در آنجا از «ادبيّات نوشتن» سخن مى‏رود و در اينجا از «ادب نوشتن». به ديگر گفته، موضوع آيين نگارش، «سخن درست گفتن» است و موضوع اخلاق نگارش، «درست سخن گفتن».
در اينجا سخن از «نثر نويسنده» نيست، بلكه سخن از «نويسنده نثر» است. من هيچگاه به اين فكر نيفتاده بودم تا كتابى در باب اخلاق نگارش بنويسم. اين مقالات را به تدريج و تفاريق نوشتم و در ضمن آن بدين نكته توجّه يافتم كه گويا آنچه مى‏نويسم در باره اخلاق نگارش است. اگر از آغاز آهنگ آن مى‏كردم تا كتابى در اين باره بنويسم، به گونه‏اى ديگر مى‏نوشتم و آن را چنان سامان مى‏دادم كه جامع باشد. اخلاق نگارش فقط اين نيست كه، فى المثل، راست بنويسيم و تملّق و تندى نكنيم و از افراط و تفريط بپرهيزيم. دامنه‏اش بسيار گسترده است و مصداقهايش فراوانتر از آنچه نخست به نظر مى‏آيد.
حتّى آن نويسنده شريفى كه شتابانه و بدون مطالعه مى‏نويسد، مرتكب عملى غير اخلاقى شده است. در كتاب حاضر بيشتر از اين مصداقهاى اخلاق نگارش سخن رفته و جنبه علمى آن در كانون توجّه بوده است. اين مقالات، گزيده‏اى است از كتاب ديگر نويسنده با عنوان كتاب‏پژوهى (ويرايش سوم آن)، كه به پيشنهاد نهادى نيكنهاد، براى اينكه فايده‏اش بيشتر شود، فراهم آمده است. باشد كه خوانندگان را سرمايه افزايد و نويسندگان را سود. و باشد كه نويسندگان بدانند كه آنچه مى‏نويسند، بر آنان مى‏نويسند. صَدقَ اللّه‏ُ الْعلىُّ الْعَظيمُ: ما يَلْفِظُ مِنْ قَولٍ اِلاّ لَدَيهِ رَقِيبٌ عَتيدٌ . يعنى انسان هيچ سخنى نمى‏گويد مگر اينكه در كنار او نگهبانى حاضر است.
محمّد اسفنديارى